Oktyabrın 15-də Azərbaycan Avrointeqrasiya  Milli İctimai Komitəsinin (AAMİK), Rumıniyanın Azərbaycanda səfirliyinin (NATO ilə əlaqələndirici səfirlik) və Azərbaycan Təhlükəsizlik və Müdafiə İctimai Assosiasiyasının (ATMİA) təşkilatçılığı ilə "Azərbaycan Avroatlantik məkanda: inteqrasiyanın prioritetləri və reallıqları" mövzusunda konfrans keçirilmişdir.
ATMİA prezidenti Yaşar Cəfərli Azərbaycanın Avroatlantik məkana inteqrasiyasının vacib proses olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə, həm NATO, həm də Avropa Birliyi ilə müxtəlif istiqamətlərdə əlaqələrin dərinləşdirilməsi ölkənin demokratik, iqtisadi və təhlükəsizlik təminatı baxımından inkişafına səbəb olacaq. AAMİK-in sədri Ülvi İsmayıl isə demokratiyanın ən yaxşı müdafiə olması barədə kəlamı xatırladaraq Azərbaycanın AB və NATO ilə əməkdaşlığının sıxlaşmasını ölkənin təhlükəsizliyinin təminatı baxımından zəruri hesab etdi.
MM üzvü Asim Mollazadə NATO və AB-nin demokratiyanın, iqtisadiyyatın inkişafında, insan hüquqları sistemində rolundan danışdı və bildirdi ki, son illərdə həyata keçirilən rəy sorğularının əksəriyyəti göstərir ki, Azərbaycan xalqının böyük hissəsi öz gələcəyini MDB, islam dünyasında deyil, Avroatlantik məkanda görür. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın ikişaf yolu NATO-nun dəyərlər sisteminə inteqrasiyadan ibarətdir. "Biz istəyərdik ki, bu yolda daim islahatlar həyata keçirilsin və ölkəmiz alyansa tam inteqrasiya olunsun". Eyni zamanda o bildirdi ki, NATO-nun Buxarest sammitinin nəticələrinə görə Ukrayna və Gürcüstan Üzvlük Fəaliyyət Planı (MAP) almamasının ardınca bölgədə ciddi, kəskin problemlər yarandı. "NATO - Rusiya, ABŞ-Rusiya arasında yaranmış problemlər Cənubi Qafqaz regionunu qurbana çevirdi. Gürcüstanın başına gələnlər hamının yadındadır. Bu səbəbdən istəməzdik ki, NATO ilə sıx əməkdaşlığımız bizim üçün hansısa cəza mexanizminə çevrilsin", - deyə o bildirdi.
A.Mollazadə Azərbaycanın NATO ilə bütün əməkdaşlıq proqramlarında fəal iştirak etdiyini xatırlatdı. Millət vəkili Rusiyanın postsovet məkanında fəaliyyətinə toxunaraq qeyd etdi ki, bir sıra ölkələrin - Gürcüstan, Moldova, Azərbaycanın Avroatlantik məkana strateji inteqrasiyası əleyhinə proseslər baş verir. O, Dnestryanı, Cənubi Osetiya, Abxaziya və Dağlıq Qarabağ münaqişələrinin bu məqsəd üçün davam etdiyini qeyd etdi.
Rumıniya səfiri Nikolae Ureke bildirdi ki, bu gün Avropa dəyərlərinin kökündə insan hüquqlarının həlli, münaqişələrin nizamlanması, iqtisadi inkişaf və azadlıq durur. "Avroatlantik tərəfdaşlıq iqtisadi inkişaf, çiçəklənmə, sabitlik gətirir. Bu gün Rumıniya Avropa Birliyində sabitliyin bərqərar olması və müdafiə imkanlarının güclənməsi üçün çalışır". Rəhbərlik etdiyi diplomatik qurumun artıq iki ildir NATO-nun Azərbaycanla əlaqələndirici səfirlik funksiyasını yerinə yetirdiyini xatırladan səfir bu prosesin növbəti 2 il ərzində də davam edəcəyini bildirdi. "Rumıniya və Avroatlantik inteqrasiya" adlı məruzə ilə çıxış edən N.Ureke bildirdi ki, 1986-cı ildə Rumıniyada baş vermiş inqilab ölkənin perspektivinin Avropa Birliyi və NATO ilə sıx əməkdaşlıqda olduğunu qətiləşdirdi. "Biz bu yolda bir çox əngəlləri dəf etdik, islahatlar prosesi başlandı. Əsas diqqət demokratik inkişafa, iqtisadiyyatın güclənməsinə, insan haqlarının müdafiəsinə və təhlükəsizlik islahatlarının sürətlənməsinə yönəldi. 2002-ci ildə Rumıniyanın NATO-ya qəbulu onun müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əsas hədəfinin gerçəkləşməsi idi. Rumıniya NATO-ya inteqrasiya çərçivəsində götürdüyü öhdəlikləri uğurla yerinə yetirdi və bu proses indi də davam edir", - deyə o bildirdi.
AB Azərbaycan təmsilçiliyinin başçısı Roland Kobiya "Avropa Birliyi - NATO əməkdaşlığı: daima güclənən tərəfdaşlıq" adlı məruzəsində bu iki qurum arasında vaxtilə problemlərin olduğunu, amma indi isə onların tərəfdaşlıq münasibətləri qurduğunu söylədi. Bu tərəfdaşlığın hədəfi ümumi sülhün qurulması və təhlükəsizliyin təmin olunmasıdır. Diplomat bildirdi ki, NATO-nun Yeni Strateji Konsepsiyasının qəbulu ilə AB ilə yeni münasibətlərin qurulma mərhələsinə qədəm qoyulacaq. Onun sözlərinə görə, son illər AB-də müəyyən dəyişikliklər varsa, NATO da dəyişib. Alyansın müdafiə imkanlarının və mülki əməliyyatlarının təkmilləşdirilməsi, tərəfdaşlarla münasibətlərin sıxlaşması müşahidə olunur. Onun sözlərinə görə, AB NATO ilə təhlükəsizliyin təminatı, sülh naminə əməkdaşlıq məsələlərində əməkdaşlığı gücləndirəcək.
Suallara cavabında Kobiya Türkiyə ilə AB arasında münasibətlərə də toxundu. O bildirdi ki, Türkiyə çox vacib ölkədir. "AB-yə üzvlük prosesi yönündə danışıqlar davam edir", - deyə o bildirdi.
"Avroatlantik məkan və Azərbaycanın təhlükəsizlik prioritetləri" mövzusunda çıxış edən politoloq Rasim Musabəyov AB prioritetləri arasında demokratikləşmə, hüquqların təmin olunması və iqtisadiyyatın inkişafı kimi məsələlərin olduğunu və Azərbaycanın bu istiqamətlərə sarı hələlik irəlilədiyini qeyd etdi. "Bir vaxtlar bizdə sosializm qurdular. Biz düşündük ki, AB gəlib bizim üçün müasir kapitalizm quracaq. Amma baş vermədi. Baş verənlər göstərir ki, bu heç də olmayacaq" deyən ekspert qeyd etdi ki, 08.08.08 tarixində baş verən proseslər Cənubi Qafqazda vəziyyəti çətinliyə doğru tamamilə dəyişdi. "Gürcüstan, Ukrayna, Moldovanın NATO-ya üzvlük məqsədləri Rusiya tərəfindən sərt qarşılandı. Həyat göstərdi ki, qarşılarına NATO-ya üzvlük məqsədi qoyanlar ciddi risklərlə qarşılaşırlar. Bu baxımdan Azərbaycan vəziyyəti nəzərə almağa məcbur oldu. Bu gün ölkədə insanların fikirləri reallığa doğru dəyişir. İnsanlar artıq başa düşməyə başlayıblar ki, ölkənin gələcəkdə alyansa daxil olması ehtimalı yoxdur", - deyə o bldirdi.
Eyni zamanda, ekspert bu gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində NATO standartlarının tətbiq olunmasında ciddi problemlər olduğunu dilə gətirdi. Onun sözlərinə görə, əgər ordu normal şəraitdə ölkənin təhlükəsizliyinin qorunması üçün lazımdırsa, Azərbaycanda valideynlər orduya övlad verməyə qorxur: "Bizdə ordudaxili təhlükəsizliyin olmaması problemi var", - deyə o qeyd etdi.
R.Musabəyov hesab edir ki, Azərbaycanda NATO-nun cəlbediciliyi artırılmalıdır. Bunun üçün orduda ciddi islahatlar həyata keçirilməli, Türkiyə ilə hərbi-siyasi əməkdaşlıq məsələlərində mühüm addımlar atılmalıdır.
Politoloqun sözlərinə görə, 5-6 il öncə AB-nin "Qonşuluq siyasəti" adlı mexanizmin yaradılması Azərbaycanda müsbət təsirlərini göstərdi. Belə ki, ötən il keçirilmiş sorğular nəticəsində bəlli oldu ki, Azərbaycanda AB ilə əməkdaşlığı dəstəkləyənlərin sayı birinci yerə qalxıb - 43 faiz. MDB-ni istəyənlərin sayı isə azalaraq 15 faizə enib. Eyni zamanda bildirdi ki, son illərdə baş verən proseslər göstərdi ki, "qonşuluq" AB üzvlüyünə aparmır. Əslində bu proqram daha çox "qonşuluqda saxlamaq" hədəfini nümayiş etdirir.
"İnanmıram ki, Azərbaycan, Gürcüstan, Ukrayna, Moldova yaxın vaxtlarda AB-yə üzv qəbul olunsun", - deyən R.Musabəyov Cənubi Qafqaz ölkələrinin problemlərinin həllində AB-nin və NATO-nun rolunun artırılması tərəfdarıdır. O, Moldova ərazisindəki münaqişənin nizamlanmasında AB-nin fəallaşdığını qeyd edərək bu prosesin gələcəkdə Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı baş verməsini arzuladı. "Ola bilər ki, keçmiş diplomatlar və siyasətçilər AB mandatı əsasında Qarabağ münaqişəsinin həllinə cəlb olunsunlar. Bu yalnız fayda verərdi" deyən R.Musabəyovun fikrincə, bu gün AB Azərbaycanla əməkdaşlıqda daha çox enerji məqsədlərinə üstünlük verir və bu, təbiidir. Amma ekspert hesab edir ki, qalan sahələrdə də əməkdaşlığın güclənməsinə ehtiyac var.
NATO üzvlüyünə gəldikdə, R.Musabəyov dedi ki, Azərbaycanda rəsmi və qeyri-rəsmi ekspert şəbəkəsi ölkənin alyansa üzvlüyündən kənar intensiv islahatlar keçirməsinin mümkünlüyü üzərində düşünməlidir. "Bu indi daha vacibdir", - deyə o qeyd etdi.
Hərbi Analitik Tədqiqatlar Mərkəzinin baş direktoru İldırım Məmmədov "Avroatlantik məkan və Azərbaycanın təhlükəsizlik prioritetləri" adlı məruzəsində NATO-nun tərəfdaş ölkələrlə mövcud əməkdaşlıq siyasətinin dəyişdirilməsinə tərəfdar olduğunu dilə gətirdi. "Düşünürəm ki, alyans tərəfdaşlığın daha da irəliləməsi istiqamətində ciddi qərarlar qəbul etməlidir. Xüsusilə də islam ölkələri ilə münasibətlər prosesinə diqqət yetirilməlidir. Azərbaycan bu prosesdə alyansa yaxşı dəstək verə bilər".
Politoloq Leyla Əliyeva Azərbaycanda müdafiə və təhlükəsizlik sektorunda islahatların gecikdirildiyini dilə gətirdi. "İnanmaq istərdim ki, məhz təhlükəsizlik məsələlərinə görə Azərbaycan NATO-ya daha sıx inteqrasiya oluna bilmir. Bəs onda islahatlar niyə gecikir?" deyən ekspertin sözlərinə görə, NATO və AB ilə əməkdaşlıq üzrə reallığı Azərbaycan özü qurmalıdır: "Vaxtilə Cənubi və Şərqi Avropa ölkələrinin bu istiqamətdə hədəfləri qeyri-real görünürdü. Amma onlar qarşılarına məqsəd qoydular və ehtimalları reallığa çevirdilər".